به دنیای شگفتانگیز زمین خوش آمدید. در این بخش با تاریخ ۴٫۵۴ میلیارد ساله زمین، سنگها، کانیها، آتشفشانها، زلزلهها، فسیلها و بسیاری از رازهای سیارهای که روی آن زندگی میکنیم آشنا خواهید شد. تمامی مطالب این بخش بر اساس مفاهیم پذیرفتهشده زمینشناسی و با زبانی روان تهیه شدهاند.
زمین حدود ۴٫۵۴ میلیارد سال پیش از تجمع گاز، غبار و سنگهای باقیمانده از شکلگیری منظومه شمسی به وجود آمد. در ابتدا، سطح زمین کاملاً مذاب بود و دمای آن به هزاران درجه سانتیگراد میرسید. با گذشت میلیونها سال، پوسته زمین سرد شد، اقیانوسها شکل گرفتند و شرایط برای پیدایش نخستین موجودات زنده فراهم شد.
تمام سنگهای زمین در سه گروه اصلی قرار میگیرند.
سنگهای آذرین از سرد شدن مواد مذاب تشکیل میشوند.
سنگهای رسوبی از تجمع شن، ماسه، گل و بقایای جانداران طی میلیونها سال به وجود میآیند.
سنگهای دگرگونی نیز هنگامی تشکیل میشوند که سنگهای قدیمی در اثر فشار و دمای زیاد تغییر ساختار پیدا کنند.
کانیها مواد طبیعی با ساختار بلوری منظم هستند که بخش بزرگی از پوسته زمین را تشکیل میدهند. کوارتز، الماس، یاقوت، زمرد، طلا، نقره و فیروزه تنها نمونهای از هزاران کانی شناختهشده جهان هستند. امروزه تقریباً تمام صنایع، از ساخت تلفن همراه گرفته تا هواپیما و رایانه، به کانیها وابسته هستند.
آتشفشانها مسیر خروج مواد مذاب از درون زمین هستند. هنگامی که فشار در اعماق زمین افزایش پیدا میکند، ماگما از شکافهای پوسته خارج شده و فوران میکند. بیشتر آتشفشانهای فعال جهان در منطقهای به نام حلقه آتش اقیانوس آرام قرار گرفتهاند. خاکسترهای آتشفشانی با وجود خطرناک بودن، در بلندمدت یکی از حاصلخیزترین خاکهای کشاورزی جهان را ایجاد میکنند.
پوسته زمین از چندین صفحه بزرگ تشکیل شده است که دائماً در حال حرکت هستند. سرعت حرکت این صفحات معمولاً بین دو تا ده سانتیمتر در سال است. برخورد این صفحات باعث تشکیل رشتهکوهها، زلزلهها و بسیاری از آتشفشانهای فعال جهان میشود.
فسیلها بقایای جانوران، گیاهان یا آثار بهجامانده از آنها هستند که طی میلیونها سال در لایههای سنگی حفظ شدهاند. مطالعه فسیلها به دانشمندان کمک میکند تاریخ حیات روی زمین، تغییرات اقلیمی و روند تکامل موجودات زنده را بهتر درک کنند. قدیمیترین فسیلهای شناختهشده بیش از ۳٫۵ میلیارد سال قدمت دارند.
دایناسورها حدود ۲۳۰ میلیون سال پیش روی زمین ظاهر شدند و نزدیک به ۶۶ میلیون سال پیش، احتمالاً بر اثر برخورد یک سیارک بزرگ و تغییرات شدید اقلیمی، بیشتر گونههای آنها منقرض شدند. امروزه پرندگان نزدیکترین خویشاوندان زنده دایناسورها به شمار میروند.
قله اورست با ارتفاع ۸٬۸۴۹ متر بلندترین نقطه خشکی روی زمین است. این کوه در اثر برخورد صفحه هند و صفحه اوراسیا شکل گرفته و هنوز هم هر سال چند میلیمتر به ارتفاع آن افزوده میشود.
در غار «کریستالها» در کشور مکزیک، بلورهای عظیم ژیپس کشف شدهاند که طول برخی از آنها به بیش از ۱۱ متر و وزنشان به دهها تن میرسد. این بلورها طی صدها هزار سال و در شرایط ویژه دما و رطوبت شکل گرفتهاند.
بسیاری از غارهای طبیعی بر اثر حل شدن سنگهای آهکی توسط آبهای زیرزمینی به وجود میآیند. این فرآیند ممکن است میلیونها سال طول بکشد. قندیلهای آهکی که از سقف و کف غارها رشد میکنند، از مشهورترین پدیدههای زمینشناسی هستند.
سیاره زمین همواره در حال تغییر است. قارهها جابهجا میشوند، کوهها رشد میکنند، آتشفشانها جزیرههای جدید میسازند و رودخانهها مسیر خود را تغییر میدهند. زمینشناسی به ما نشان میدهد که حتی آرامترین مناظر طبیعی نیز نتیجه میلیونها سال تغییر و تحول هستند.